પ્રાથમિક કોષનો આંતરિક અવરોધ માપવા માટેના પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં,જ્યારે કોષ ઓપન સર્કિટમાં હોય ત્યારે પોટેન્શિયોમીટરના તાર પર સંતુલન લંબાઈ $\ell$ મળે છે. હવે કોષને $R$ અવરોધ દ્વારા શોર્ટ સર્કિટ કરવામાં આવે છે. જો $R$ એ કોષના આંતરિક અવરોધ જેટલો હોય,તો પોટેન્શિયોમીટરના તાર પર સંતુલન લંબાઈ કેટલી હશે?

એક પોટેન્શિયોમીટર સર્કિટ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ગોઠવેલી છે. પોટેન્શિયોમીટર વાયર પરનો પોટેન્શિયલ ગ્રેડિયન્ટ $k \, V/cm$ છે અને જ્યારે ટુ-વે કી બંધ હોય ત્યારે સર્કિટમાં રહેલ એમીટર $1.0 \, A$ રીડિંગ આપે છે. જ્યારે ટર્મિનલ્સ $(i)$ $1$ અને $2$ તથા $(ii)$ $1$ અને $3$ વચ્ચેની કી લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે બેલેન્સ પોઈન્ટ અનુક્રમે $l_1$ અને $l_2$ લંબાઈ પર મળે છે. તો અવરોધો $R$ અને $X$ ના મૂલ્યો ઓહ્મમાં અનુક્રમે કેટલા હશે?

સ્થિતિમાનના તફાવતને માપવા માટે,વોલ્ટમીટરની સરખામણીમાં પોટેન્શિયોમીટરને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે કારણ કે

$A$ અને $B$ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત માપવા માટે પોટેન્શિયોમીટરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. શૂન્ય બિંદુ $0.9 \ m$ પર મળે છે. હવે,$A$ અને $C$ વચ્ચેનો વિદ્યુતસ્થિતિમાનનો તફાવત માપવામાં આવે છે,અને શૂન્ય બિંદુ $0.3 \ m$ પર મળે છે. ગુણોત્તર $\frac{E_2}{E_1}$ શોધો $\left(E_1 > E_2\right)$.

પોટેન્શિયોમીટરના પ્રયોગમાં,જ્યારે $E_1$ અને $E_2$ $(E_2 > E_1)$ emf ધરાવતા બે કોષોને શ્રેણીમાં જોડવામાં આવે છે,ત્યારે સંતુલન લંબાઈ $160 \ cm$ મળે છે. જો એક કોષને ઉલટાવવામાં આવે,તો સંતુલન લંબાઈમાં $75 \%$ નો ઘટાડો થાય છે. જો $E_1 = 1.2 \ V$ હોય,તો $E_2 =$ ($V$ માં)

પોટેન્શિયોમીટર સાથે,$1.1 \, V$ અને એક અજ્ઞાત $X \, V$ ના $emf$ ધરાવતા કોષો માટે નલ પોઈન્ટ (તટસ્થ બિંદુ) $140 \, cm$ અને $180 \, cm$ પર મળે છે. અજ્ઞાત $emf$ .............. $V$ છે.